İNANIN Kİ BU KONUYU AÇMAKTA ÇOK DÜŞÜNDÜM ESKİ KONULARA GÖZ ATTIM (BELKİ DE GÖZÜMDEN KAÇTI)FAKAT KESİN BİR CEVABA ULAŞAMADIM...
TDK KURALLARI;
KURAL 1. Bir kelimenin ilk hecesinde düz ünlü (a, e, ı, i) varsa son­raki hecelerde de düz ünlü bulunur: anlaşmak, yanaşmak, kayıkçı, ısırmak, ılıklaşmak, seslenmek, yelek, bilek, çilek.

tdk nın bu kuralına göre "LALE,BEDAVA" kelimeleri KüU uyar

KURAL 2.Bu ünlü düzenleri ve ilk heceyi izleyen ünlüler aşağıdaki çizelgede gösterilmiştir:

a › a, ı (bakar, alır)
o › u, a (omuz, oya)

e › e, i (geçer, gelir)
ö › ü, e (ölçü, ördek)

ı › ı, a (kılıç, kısa)
u › u, a (uzun, uzak)

i › i, e (ilik, ince)
ü › ü, e (ütü, ürkek)

tdk nın bu kuralına göre ise "LALE,BEDAVA" kelimeleri KÜU uymaz.
ŞİMDİ SORUMA GELECEK OLURSAK bu konuya kim kesinlik getirecek....
MUHTEMEL CEVAPLARINIZ ZORLANMAYIN HANGİSİ DOĞRU İSE (KAYNAK GÖSTEREREK)SEÇEREK CEVAP VERİNİZ...
1 ÖNCE BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU KURALINA BAKARIZ UYMUYORSA KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMUNU ARMAYIZ.
2 ÖNCE BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU KURALINA BAKARIZ UYMUYORSA KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMUNU ARMAYIZ AMA SADECE KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU KURALI VAR İSE SORULAN SORUDA 1 KURALI UYGULARIZ
3 ÖNCE BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU KURALINA BAKARIZ UYMUYORSA KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMUNU ARMAYIZ AMA SADECE KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU KURALI VAR İSE SORULAN SORUDA 2 KURALI UYGULARIZ

YARDIMCI OLACAK ARKADAŞLARA ŞİMDİDEN TEŞEKKÜRLER BAŞARILAR İYİ TATİLLER

----------------
EDİRNE - UZUNKÖPRÜ - MENDERES ORTAOKULU
LINKI GÖRMEK IÇIN ÜYE OLMALISINIZ!

Sorunun cevabı çok basit.Bir kelime küçük ünlü uyumuna uydu ama büyük ünlü uyumuna uymadı.O kelime Türkçe değildir.Türkçe kelime için büyük ünlü uyumu esastır.

kalem küu'na uyar ama Türkçe değildir.

İlk olarak Büyük Ünlü Uyumuna bakılır. Uyuyorsa daha sonra küçük ünlü uyumuna bakılır. Ona da uyarsa Türkçe'dir diyebiliriz. Ama büyük ünlü uyumuna uymuyorsa zaten küçük ünlü uyumuna bakılmaz.Yani ilk olarak bakacağımız şey büyük ünlü uyumudur.

benim isteğim sınav sorularında küçük ünlü uyumunu sorduğunda LALE ve BEDAVA kelimelerini nasıl inceleyeceğimiz. Lütfen KAYNAK GÖSTEREREK cevaplayınız.

----------------
EDİRNE - UZUNKÖPRÜ - MENDERES ORTAOKULU
LINKI GÖRMEK IÇIN ÜYE OLMALISINIZ!

LALE ve BEDAVA sözcükleri BÜU kuralına uymadığı için bu sözcüklerde KÜU kuralı aranamaz. Bu sözcükler KÜU kuralına uymaz diyemeyiz çünkü aranmaz.
Türkçe öğretmeniyim ve kaynağım.

bence de bir sözcük için önce büyük ünlü uyumuna bakarız eğer uygunsa küçük ünlü uyumuna da bakılır. Eğer bir sözcük büyük ünlü uyumuna uymuyorsa küçük de aranmaz zaten o sözcük türkçe bir sözcük değildir.Tabi sorun buysa:)o zaman bence 1.kural geçerli.

----------------

Söyledikleriniz doğru ama bazı sorular var ki direkt olarak küçük ünlü uyumuna uyulup uyulmadığını soruyor. Bu durumda maalesef öncelik büyük ünlü uyumundadır kuralı pek istenmiyor asıl sorgulanan küçük ünlü uyumunun bilinip bilinmediği.Böyle sorular mevcut yaprak testlerde vs. bence bu tür sorularda bence büyük ünlü uyumu aranmadan direkt olarak küçük ünlü uyumu kuralını aramalıyız çünkü soru bize hangi kelimenin Türkçe olup olmadığını değil küçük ünlü uyumu aranıp aranmadığını soruyor.
Kaynakça: 1. Kendi mantığım 2. Testlerin cevap anahtarları

Bu konuya göz atan tüm arkadaşların aşağıdaki yazıyı dikkatle okumalarını rica ederim.

Okuyacaklarınız, Nihat Sami Banarlı'nın "Türkçenin Sırları" adlı kitabındaki "Gramerci" başlığı altında yer alan yazının bir bölümüdür:

“…Bu, yalnız bizde değil, başka yerlerde de biraz böyledir:

İhtisaslarının zevkine varamamış, sırrına erememiş bazı matematikçiler gibi, bazı dilbilgisi uğraşıcıları da mevzularını kuru, tatsız, somurtkan durumlara sokarlar; mesleklerini her türlü estetikten, elastikiyetten mahrum, çirkin hallere götürürler, problemlerini güya kendilerinden başkalarının çözemeyeceği sahte güçlükler içinde, çok abûs gösterirler.

Türkiye'de dil mevzuları, çoğu zaman bu gramerci anlayışın pençesindedir.

Mesela Türkçede büyük ses uyumu dedikleri kaide, (bir ses bahsine ait olduğu halde) böylelerinin elinde kemikleşip kalmıştır.

Aslında, Türkiye Türkçesi, eski Türkçede mevcut bu monoton kaideyi, Türkçe ve Türkçeleşmiş nice sözde kırıp parçalamıştır. Basit ve monoton bir sesten zengin seslere akan bu sada hürriyeti, Türkçede gerçek bir zevk ve bir musıki tekamülüdür.

Türkçe, ana kelimesini anne, yalav'ı alev, alma'yı elma, ala'yı ela, yınanç'ı inanç, Selcik'i Selçuk, Maral'ı Meral yapıp daha böyle nice sözü bambaşka bir güzelliğe ulaştırmıştır.

Biz diyoruz ki, aslında böyle bir ses anlayışı, daha Orta Asya Türkçesinde de vardı. Eski Türkler, dillerinin hatırı sayılır sertliği içinde, böyle sesleri bilhassa birleşik kelimelerde kullanmaya başlamışlardı. Mesela Türkçeye Soğdca'dan kend sözü de girmişti, sözün kand telaffuzu da ... Fakat Türkler, bu sözleri Semerkent veya Taşkant şeklinde değil, aksine, Semerkand ve Taşkend sesiyle söylemeyi galiba daha güzel buluyorlardı.

Çünkü dillerde hatta iki heceli kelimelerin bile söylenişinde kalından inceye ve inceden kalına geçmek, ancak asırların hazırladığı bir tekamül hadisesidir. Basit kalmış, iptidai kalmış diller, bunu beceremezler. Fakat işlene işlene incelmiş, güzelleşmiş dillerde bunlar yığın yığındır.

Bundan ne çıkar?

Bundan, Türkçenin de ses bakımından böyle bir güzelliğe ulaştığı sonucu çıkar. Bizim gramercilere göre ise Türkçede bu kaide kesindir değişmez, değişmemiştir.

Yine biz diyoruz ki Türkçede bu kaide üzerinde ısrar etmek, Türk çocuklarının dil zevkini, dil gururunu ilk anda incitmektir. Çünkü ilk ve ortaokul çocuklarına bu donmuş veya dondurulmuş kaide söylenince,• o çocuk ister istemez soracaktır.

- Peki bizim dilimizdeki insan, minare, meydan, cami, kubbe, bahçe, kulübe, fidan, cihan, feza, lale, badem, şeftali, şira, bira, ateş, silah asker, mavi, beyaz, dünya, İstanbul, Üsküdar, Keşan,Kütahya ve daha sayılamayacak kadar çok kelime ve isim neden bu kuralın haricindedir?

O zaman, hele bugünkü Türk dili yıkıcıları, tam bir zaferle taşı gediğine koyacak ve bu körpe dimağlara o acı zehri akıtılacaktır:

- Çünkü bu kelimeler ve bu adlar Türkçe değildir! Büyük ses uyumu dedikleri kaide, yıkıcılar elinde bu çeşit bir silahtır: Daha ilk ve ortaokul çocuklarına Türkçede saymaya üşeneceğiniz kadar çok yabancı kelimeler var, diyebilmek zevkini, ferahlığını verir; dilimizde Türkçeleşmiş nice yaşayan sözün yabancı sayılması şeytanlığını sağlar.

Şimdi biz, yukarıda bir Semerkand dedik ya, sayın bir muarızımız buna itiraz ediyor ve:

-Ben Kaşgarlı Mahmud'a baktım, Türkler, bu şehre Semerkand değil, Semizkend derlermiş, Semerkand'ı da İranlılar söylemiş diye, kendini gösteriyor.

İşte ilmin (!) cevabı! ve:

Zavallı ilim!...

Peki, Taşkend’e ne derlermiş? Yarkend’e ne ad koyarlarmış?

….”

(Nihat Sami Banarlı, Türkçenin Sırları, s: 180,181)

kadir11 adlı arkadaşın verdiği örnek gerçekten her şeyi açıklar nitelikte fakat test sınavlarında öyle sorular var ki büyük ünlü haricinde direkt olarak küçük ünlü uyumunu sormaktadır ve bu testlerde şimdi cevabı neye göre verdireceğiz benim sorum budur...kısaca sadece küçük ünlü uyumu sorulursa bedava ve lale kelimelerinde hangi kuralı uygulayacağız açıkça belirtir misiniz? Yardımcı olmak istiyorsanız lütfen kaynak gösteriniz..beni anlayan ve cevabını esirgemeyen her arkadaş gibi Kordumn teşekkür ederim lütfen yardım tıkandım bu konuda...

----------------
EDİRNE - UZUNKÖPRÜ - MENDERES ORTAOKULU
LINKI GÖRMEK IÇIN ÜYE OLMALISINIZ!

Rica ederim. Ben olsam böyle bir soruda madem bana sadece küçük ünlü uyumu kuralını soruyor evet bu kelimeler küçük ünlü uyumuna uyuyor diye cevap verirdim. özellikle sizin şu son cevabınızdan sonra sıklıkla başvurduğum test kitabında bu konuyla ilgili soruları inceledim ve gördüm ki bu konuyla ilgili soruların tamamında sorgulanacak kelimeler,örnek kelimeler bütünüyle büyük ünlü uyumuna uyan kelimelerden seçilmiş. Burdan da sizin verdiğiniz soru örneğinin ölçme-değerlendirme açısından çok da doğru bir soru olmadığı sonucuna vardım. Çünkü bir bilgiyi sorgularken diğer bir bilgiyi göz ardı ediyor. Bence ÖSYM'nin yapacağı sınavların hiçbirinde bu tarz bir soru örneğiyle karşılaşmayız. Çıkmış sorular içinde de böyle bariz bir şekilde yoruma açık bir soru,çelişkili bir soru olduğunu sanmıyorum.

İncelediğim kitaptan birkaç soru örneği vereceğim kaynak ve kanıt olması maksadıyla:

ÖR: Aşağıdakilerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?
a).Akıl b).Sokak c).Yağmur d). Gönül

ÖR: Aşağıdaki cümlelerde bulunan altı çizili kelimelerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?
a).Oturma odasına açılan mutfak kapısı her zaman açıktı. (Altı çizili sözcük "açıktı" )
b).Mutfakta,ocağın yanında,geniş bir masa vardı.
(Altı çizili sözcük "mutfakta" )
c). Masanın uçları kara püsküllü yeşil bir örtüyle örtülüydü.
(Altı çizili sözcük "örtüyle" )
d). Örtünün kara püskülleri hemen hemen zemin tahtalarına düşüyordu.
(Altı çizili sözcük "düşüyordu" )

ÖR: Aşağıdaki kelimelerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?
a).Yemek b). Biber c). Çatı d). Çamur

( Kaynak: OKS Türkçe Konu Anlatımlı Güvender Yayınları)

Kadir arkadaşımızın bizlerle paylaştığı yazı gerçekten çok güzel ama burda bir ÖSYM gerçeği ve bu sınavların müfredat gerçeği var maalesef biz her ne kadar bunlar dili köreltiyor,kemikleştiriyor desek de maalesef çocukların kendilerine iyi bir gelecek hazırlayabilmeleri için bu sınavları geçmeleri şart ve bizim de dolayısıyla küçük ve büyük ünlü uyumları kurallarını öğretmemiz lazım.Ve tabi bunun gibi üzerinde tartışmalar yapılacak birçok konuyu da...