Giriş

Kullanıcı Adı:

Şifre:


Şifreniz mi Kayıp?

Şimdi Kayıt Ol!

Sitedekiler

53 kullanıcı çevrimiçi (28 kullanıcı Forum sayfasında)

Üyeler: 13
Ziyaretçiler: 40

sivasss, Mrvee, kny1969, m_y, serdar820, misaki, gul77, keyyis, aysun82, dostca, meyrem1, eren, gengin, devamı...

Reklam

100 Temel Eser Soru Bankası Çıktı

Türkçe Öğretmenleri Paylaşım Adresi Forum
   Dil Bilgisi
     Yapım Ekleri
Mesaj Gönderebilmek için Kayıt Olun

Cevaplı | Önce yeniler Önceki Başlık | Sonraki Başlık | En alt
Gönderen Gönderi
Edip_
Gönderilme Zamanı: 25.01.2006 18:02
Kayıt: 21.09.2005
Gönderen: Mersin
Gönderiler: 14
Yapım Ekleri
"Babacan"sözcüğünü yapısına göre nasıl incalayabiliriz?
tmehmet
Gönderilme Zamanı: 25.01.2006 21:12
Kayıt: 16.01.2006
Gönderen: Sivas
Gönderiler: 3
Re: Yapım Ekleri
baba+can (isim+isim) birleşik kelimedir. cümledeki kullanımına göre de birleşik isim veya birleşik sıfat olabilir bilmem yardımcı olabildim mi?
acar
Gönderilme Zamanı: 26.01.2006 01:21
Kayıt: 12.09.2005
Gönderen:
Gönderiler: 2
Re: Yapım Ekleri
babacan kelimesi (isim+isim) iki kelimenin bir araya gelmesinden oluşmuştur. sonuç olarak türü sıfat olmuştur.
Edip_
Gönderilme Zamanı: 26.01.2006 01:53
Kayıt: 21.09.2005
Gönderen: Mersin
Gönderiler: 14
Re: Yapım Ekleri
Aynı şekilde yapılmış bir örnek verebilir misiniz hocam?
Edip_
Gönderilme Zamanı: 26.01.2006 02:01
Kayıt: 21.09.2005
Gönderen: Mersin
Gönderiler: 14
Re: Yapım Ekleri
İki isim birleşerek isim tamlaması oluşturur değil mi hocam? Yalnız bu sözcük isim tamlaması değil. Bir de buna benzer "sevecen , kolaçan" sözcükleri var. Yalnız "sevecen" farklı bir köke sahip. "-acan , -ecen " diye bir yapım eki olabilir mi acaba? Kaynaklarda bulamadım.
tmehmet
Gönderilme Zamanı: 26.01.2006 21:00
Kayıt: 16.01.2006
Gönderen: Sivas
Gönderiler: 3
Re: Yapım Ekleri
--Gül+can Bir+can örnekleri Baba+can kelimesiyle aynı yapıdadır.
Babacanı gördün mü? (Babacan birleşik isimdir; çünkü belirtme hal eki almıştır. İsimler hal eki alır.)
Babacan insanlar çevremde çok. (Babacan kelimesi burada insanlar ismi tarafından nitelendiği için birleşik sıfattırdır.)
--İkinci olarak arkadaşımızın verdiği örneklerdeki -sevecen, kolaçan- ek aslında 'can' eki değildir. bu kelimelerin incelenmesi şu şekildedir. sev(Fiil kökü)-ec(Fiilden isim yapan yapım eki)-en(fiilden isim yapan yapım ekidir.)
gül-eç(c) örneğide bu kullanımı desteklemektedir. böyle olması muhtemeldir. tabi bunun aksi örneklere de açığız değerlendirebiliriz. yardımcı olmuşumdur inşallah.
aytoldı
Gönderilme Zamanı: 26.01.2006 23:42
Kayıt: 18.08.2005
Gönderen: Mamak
Gönderiler: 1989
Re: Yapım Ekleri
Sayın tmehmet hocam
“gülcan, bircan, babacan” kelimelerinde size katılıyorum. Bu kelimeler birer birleşik kelimedir.
“sevecen” ve “kolaçan” kelimelerine gelince,
1) Sevecen kelimesini şu şekilde açıklıyorsunuz: “bu kelimelerin incelenmesi şu şekildedir. sev(Fiil kökü)-ec(Fiilden isim yapan yapım eki)-en(fiilden isim yapan yapım ekidir.)” Buna göre, “sev-“ fiil kökü, “-ec” fiilden isim yapım ekini aldığında artık bir isimdir, peki bu isim gövesi nasıl oluyor da “-en” fiilden isim yapım ekini alıyor. Bir isimden sonra yapım eki olarak ya isimden isim yapma eki, ya da isimden fiil yapma eki gelir. Oysa siz “-en” eki için “fiilden isim yapma eki” demişsiniz.

2) Şöyle bir ifadeniz var. “İkinci olarak arkadaşımızın verdiği örneklerdeki -sevecen, kolaçan- ek aslında 'can' eki değildir.” Bu açıklamaya göre “kolaçan” kelimesini de “kol-aç-an” şeklinde ayırmamız gerekiyor. Ancak bu kelime üzerinde durmamışsınız. Size göre buradaki “kol” kökü isim mi fiil mi? Eğer isimse ortaya şöyle bir karışıklık çıkar. Türkçede aynı tür yapım ekleri aynı tür köklere gelerek benzer işlevleri yerine getirirler. Mesela –cı eki isimlere gelerek meslek isimleri yapar, -lık eki isimlere gelerek yer ismi yapar vb. Ama bu ekler bu işlevileri yerine getirirken hep aynı türden köke gelirler. Yani hem isim köküne hem de fiil köküne gelip aynı işlevi yapmazlar.
Sizin de verdiğiniz gül-eç (ek olarak yazayım: sür-eç, tık-aç) ve sev- fiildir, oysa “kol” kelimesini isim kabul edersek “-eç” yapım eki hem isim kökünde hem de fiil kökünde aynı işlevde kullanılmış olur. Bu da Türkçenin yapısına uygun değildir. (Kol kelimesini fiil kabul edersek böyle bir problem yok)

3) Yard. Doç Dr Süer Eker (Kara Harp Okulu ve Başkent Üniv. Öğretim Görevlisi) Çağdaş Türk Dili adlı kitabının 356. sayfasında –AcAn ekini fiilden isim türeten ekler arasında veriyor ve örnek olarak da “sevecen” kelimesini alıyor. (Z. Korkmaz ve M. Ergin’de bu eke rastlamadım ya da gözümden kaçtı) Bu durumda sizin sev-ec-en şeklindeki açıklamanıza katılamıyorum. Çünkü, işlev olarak aynı ek olarak gösterdiğiniz gül-eç, (bek ekleyeyim: tık-aç, sür-eç, say-aç, büyü-t-eç) kelime olarak günümüzde hem yazı dilince hem de ağız dilinde vardır. Ancak sev-eç şeklinde bir kelimeye rastlayamıyoruz, bu kelimenin de en azında eski metinlerde kullanılması gerekmiyor muydu?

(Bundan sonrakiler, tamamen kendi düşüncelerimdir, etimoloji makaleleri okumayan arkadaşlarım burada yazdıklarımı saçma olarak değerlendirebilirler.)
4) Siz “kolaçan” kelimesinin yapısı üzerinde durmamışsınız, ancak ben durmak istiyorum. Ben de Süer Eker’den hareketle bu kelimenin “kol-açan” şeklinde ayıracağım. Neden mi?
“kol” kelimesi bugün vücudumuzun bir parçasıdır ve isimdir. Ancak Göktürk, Uygur, Harezm ve Karahanlı metinlerinde çok sık geçen ve “istemek” anlamında kullanılan bir “kol-“ kelimemiz var. (Arzu ederseniz Kutadgu Bilig ve divan-ı lügat’it Türk indeksinde bu kelimenin anlamına ve kullanım sıklığına bakabiliriniz.)

Demek ki eskiden “istemek” analmında “kol-“ fiilimiz vardır. Çok büyük ihtimal istediğimiz bir şeyi almak için kolumuzu uzattığımızdan bu eylem “kol-“ şeklinde adlandırıldı. (Eski Türkçede dilenciye “kolguçı” denirdi.)

Şimdi elimizde fiilden isim yapan “-acan/-ecen” eki ve “istemek” anlamında “kol-“ fiili var. Bu kelime de tıpkı sevecen kelimesinde olduğu gibi kol-açan şeklinde ayrılıyor.

Peki “istemek” anlamı ile “kolaçan” arasında bir anlam ilişki olması gerekmiyor mu? Gerekiyor. Şimdi düşünelim,
Paraya ihtiyacımız olduğunda ne deriz: “Ben şöyle akrabaları bir kolaçan edeyim” şeklinde bir cümle kuarabiliriz (yani akrabalrdan isteyeceğiz). Ya da isteğimiz bir kitabı bulmak için “kitapçıları kolaçan” edebiliriz. Yani bu kelime ise “istemek” arasında bir anlam ilişkisi mevcut, zamanla yeni ve farklı anlamlar da kazanabilir.

Sonuç olarak,
Babacan, gülcan, bircan birleşik kelime
Gül-eç, tık-aç, sür-eç

Ama
Sev-ecen (fiilden isim yapım eki)
Kol-açan (fiilden isim yapım eki, kol-: Eski Türkçe döneminde kullanılan istemek fiili)

Saygılar.
Alıntı:

tmehmet yazdı:
--Gül+can Bir+can örnekleri Baba+can kelimesiyle aynı yapıdadır.
Babacanı gördün mü? (Babacan birleşik isimdir; çünkü belirtme hal eki almıştır. İsimler hal eki alır.)
Babacan insanlar çevremde çok. (Babacan kelimesi burada insanlar ismi tarafından nitelendiği için birleşik sıfattırdır.)
--İkinci olarak arkadaşımızın verdiği örneklerdeki -sevecen, kolaçan- ek aslında 'can' eki değildir. bu kelimelerin incelenmesi şu şekildedir. sev(Fiil kökü)-ec(Fiilden isim yapan yapım eki)-en(fiilden isim yapan yapım ekidir.)
gül-eç(c) örneğide bu kullanımı desteklemektedir. böyle olması muhtemeldir. tabi bunun aksi örneklere de açığız değerlendirebiliriz. yardımcı olmuşumdur inşallah.
nurum
Gönderilme Zamanı: 30.01.2006 23:59
Kayıt: 05.01.2006
Gönderen:
Gönderiler: 66
Re: Yapım Ekleri
Prof.Dr.Vecihe Hatipöğlu'nun Türkçenin Ekleri adlı kitabındaki bilgi şu:
-ecen,-acan ekleri -e ve -cen eklerinden oluşmuş görünen ve ad kuran birleşik bir ektir.
Babacan (baba acan)baba gibi yakınlık gösteren
Direcen (dir-e-cen)duvarı ayakta tutan direk
Evecen (ev-e-cen)aceleci
Sevecen(sev-e-cen)acıyarak koruyarak seven
Başka kaynakları da araştırıyorum.
Saygılarla...


aytoldı
Gönderilme Zamanı: 31.01.2006 00:35
Kayıt: 18.08.2005
Gönderen: Mamak
Gönderiler: 1989
Re: Yapım Ekleri
teşekkür ederim nurum hocam,
bu kaynağa tekrar bakar mısınız, bu ekin fonksiyonları ve türü hakkında bilgi var mı?
örneklere baktığımızda "baba" isim
"sev-" fiil
"ev-" fiil (fiil olmalı, isim olan ev ile anlam ilişkisi yok, ivedi sözcüğü de belki buradan türedi)
"dir-" fiil (direk, direnç, diren-)

Türkçe aynı yapım eki hem isme hem de fiillere gelerek aynı fonkisyonu yerine getiremez.

Dikkat edersek "baba" sözcüğü burada isimdir. Ben bu sözcüğün "acan" şeklinde bir ek aldığını düşünmüyorum. Eğer, bir arkadaşımız kalkar da "aynı yapım ekinin hem isimlere hem de fiillere gelerek aynı fonksiyonu gösterdiğini kanıtlarsa" elbette fikrim değişir.

"-ecen" şeklinde bir ekin var olduğunu daha önce de belirtmiştim, bu görüşe katılıyorum. "babacan" kelimesini buraya dahil etmiyorum.
nurum
Gönderilme Zamanı: 31.01.2006 00:43
Kayıt: 05.01.2006
Gönderen:
Gönderiler: 66
Re: Yapım Ekleri
Kaynaktaki bilgi bu kadar.Ancak Sinop'ta evmek fiili hala kullanılı

yor acele etmek anlamında.Bir de "direk,direnç,diren"gibi kelimelerin kökü dire- değil mi?
Saygılar
(1) 2 »
Cevaplı | Önce yeniler Önceki Başlık | Sonraki Başlık |

Mesaj Gönderebilmek için Kayıt Olun
 

Facebook Öğretmen Sayfamıza Katılın...

Dosya Gönder


YARDIM (VİDEO)

Eklenen Son 50 Dosya